alertcolumn 62: Moeder Aarde

Als op 11 november Sint Maarten wordt gevierd, gaan veel kinderen langs de huizen met hun lampionnetjes, als kleine lichtjes van hoop in de duisternis van de aarde-ontwikkeling. Deze traditie is niet alleen maar terug te voeren op de heilige die de helft van zijn mantel gaf aan de arme bedelaar. Veel kinderen die het lied: “Sinte sinte Maarten, de koeien hebben staarten…” zingen en begerig naar snoep bij iedereen aanbellen, hebben de levensgeschiedenis van deze heilige van de herfsttijd nog nooit gehoord. Pas als de lampion een uitgeholde pompoen of suikerbiet is geworden, beginnen we een beetje te vermoeden waar deze symboliek mogelijk mee samenhangt.

Het uiterlijke licht van de zomerzon, de sapstromen van de aarde gaan naar binnen en zullen nu – in de wintertijd – diep verborgen rusten in het binnenste van de aarde twaalf weken lang (van 11-11 tot 2-2) tot ze in het vroege voorjaar weer naar buiten komen en het voorjaar weer wordt voorbereid. Bij het feest van Maria Lichtmis vieren we dit opnieuw te voorschijn komen van het licht, in de gestalte van een jonge maagd. In het prachtige kinderboek De Wortelkindertjes wordt dit teruggaan en rusten van alle elementenwezens in de aarde bij hun ‘Moeder Aarde’ gedurende de wintertijd voor kinderen prachtig in beeld gebracht.

In de Griekse Mythologie was er de legende van Persephone, die de godin was van alle leven, van al wat groeit en bloeit. Als zij wordt geroofd door de god Hades en meegenomen wordt naar diens onderwereld, verdorren alle bomen en bloesems en de hele aarde dreigt ten onder te gaan. De moeder van Persephone, Demeter, roept dan alle andere goden te hulp om mee te helpen zoeken naar haar dochter. In een lange optocht met brandende kaarsen (…!) komen ze ook in de Hades en daar vinden zij haar aan de zijde van de god van de onderwereld. Maar omdat zij daar al gegeten heeft van een granaatappel, symbool van het leven, de liefde en de verbondenheid, kan zij niet meer volledig worden bevrijd. Afgesproken wordt dat zij een deel van het jaar boven de aarde mag leven zodat alles weer kan groeien en bloeien, maar dat zij in de wintertijd bij Hades in de onderwereld moet verblijven. In het vroege voorjaar, in de tijd van Maria Lichtmis, vierden de Grieken de terugkomst van Persephone (bij de Romeinen Proserpina genoemd), van het licht en de groeikrachten, die tevoorschijn komen uit de aarde. Dat was voor hen ook het begin van het nieuwe jaar op 1 maart, na een maand van zuivering en reiniging (februari betekent reiniging). Vandaar dat de schrikkeldag achter februari werd geplakt, aan het eind van het Griekse (en Romeinse) jaar.

Waarom dit verhaal over een godin en over de betekenis van jaarfeesten aan het begin van een alertcolumn over de huidige wereldsituatie? Omdat juist het verliezen van deze beelden en samenhangen één van de hoofdredenen is waardoor de wereld ten onder dreigt te gaan… Cees Zoeteman heeft destijds in zijn boek Gaiasofie prachtig beschreven hoe de aarde heel letterlijk gezien kan worden als één groot levend wezen, die je ook met een naam kan aanduiden: hij koos voor Gaia, de oermoeder, de overgrootmoeder van de godin Persephone. Tot in de 12e eeuw, bij de school van Chartres, was het gebruikelijk om de aarde nog te zien als een levend wezen, als de godin Natura (bijvoorbeeld in het prachtige boek vol beelden: Anticlaudianus van Alanus ab Insulis). Daarna zijn we het contact met onze moeder kwijtgeraakt door de opkomst van het materialisme. Nu zit in het woord ‘materialisme’ ook het woord moeder verborgen: ‘mater’ betekent ‘moeder’, maar het is duidelijk dat het materialisme vaak in tegenspraak is met de belangen van moeder aarde. Het materialisme heeft meer de gestalte aangenomen van de boze stief-moeder, die juist een tegenkracht is tegen het goede in haar kinderen. Veel sprookjes leggen uit hoe dat zit en hoe je daar mee om moet gaan…

Als we weer een echte betrekking krijgen tot het wezen van de aarde, tot Moeder Aarde, dan zullen we haar vast en zeker minder vervuilen, haar minder plunderen en uitbuiten en er beter mee omgaan. We kunnen weer teruggaan naar de oude bronnen van wijsheid, maar we moeten ook daarmee aan het werk gaan om te proberen de huidige situatie ingrijpend om te vormen en bij te sturen. Teruggaan naar de ‘Keepers of the Earth’, de behoeders van de aarde, vol schoonheid en wijsheid is ook de inhoud van de prachtige film Down to Earth die momenteel in de bioscopen draait

Korte inhoud van de film
Een Nederlands gezin met drie kinderen stapt uit de rat-race en gaat op zoek naar een nieuw perspectief op het leven en onze doorgedraaide wereld. In de bossen van Upper Michigan raken ze bevriend met een clan van Native Americans. Dit is het begin van een reis die vijf jaar zal duren.

Geïnspireerd door de wijsheid die ze aantreffen voelen ze zich geroepen om hun ontmoetingen vast te leggen. Uiteindelijk trekt het gezin een jaar met rugzak en camera de wereld rond en leven ze met inheemse stammen op zes continenten. Down to Earth is een wake up-call en baken van hoop voor de wereld van morgen.

Het zijn prachtige beelden, diepe wijsheden die worden uitgesproken, inspirerende ontmoetingen van dit Nederlandse gezin met Vrije School kinderen (…), een geweldig avontuur. Maar aan het eind van de film rijst bij mij toch de vraag: dit was, dit is geweest, maar wat moet er komen, wat moeten we nu gaan doen? Hoe moeten we de aarde weer leefbaar maken voor onze kinderen, onder het motto van Chief Seattle:

Er is zo ontzettend veel te doen nog aan het tegengaan van de uitbuiting en plundering van de aarde, aan de klimaatcrisis en de ontwikkelingen van nieuwe energiebronnen, aan recycling, andere manieren van produceren, van bouwen, wonen, reizen, leven in de stad, vernieuwing van de economie, de politiek etc. Waar moeten we beginnen? Overal tegelijk? Dat herinnert me weer aan die andere film die ik noemde: Demain (Tomorrow), van een aantal jonge mensen die op zoek gaan vanuit deze vraagstelling en een aantal inspirerende vernieuwingen vonden op al deze gebieden. Deze film is nu te verkrijgen als dvd, fijn om te zien en te herzien en om cadeau te geven en op die manier te verspreiden over steeds meer mensen. Even opletten, deze is Nederlands ondertiteld, andere – ook via bol.com e.a. – zijn dat niet…

Wat het klimaat betreft hoorde ik onlangs in de alertgroep in Appelscha het pleidooi van een deskundige (Tjalling Jonksma) om toch heel goed te kijken wat er nu aan het gebeuren is. Door het smelten van de ijskappen op Noord- en Zuidpool komt er een forse zeespiegelverhoging. Er is zelfs een grote kans dat een aanzienlijk deel van het landijs op West Antartica bij verdere temperatuurstijging in zijn geheel gaat verschuiven en in zee verdwijnt. Als dat gebeurt (en de kans is groot dat dit binnen dertig jaar gebeurt, als de opwarming zo doorgaat) kan er binnen één of twee jaar een zeespiegelstijging van minstens zes meter ontstaan en daar is onze kustlijn niet op gebouwd. Mogelijkheden om de kustlijn op te hogen via een aantal grote zandpompen hadden al lang moeten worden opgepakt door de Nederlandse overheid, die òf zijn kop in het zand steekt (…), òf geen zin heeft om hier fors in te investeren, wat allebei niet zo handig is voor onze toekomst en die van onze kinderen… Ook de gevolgen van het smelten van het permafrost in Siberië en de geweldige hoeveelheden methaangas die dat veroorzaakt, dat vele malen erger is dan de werking van CO2 in de atmosfeer, wordt nauwelijks serieus genomen.

Naomi Klein heeft in haar meest recente boek: No time, met als ondertitel: Verander nu, voor het klimaat alles verandert, ook gewezen op die noodzaak om nu maatregelen te nemen. Zij ziet de klimaatcrisis als een mogelijkheid om de wereld ten goede te keren. Want de grote boosdoener van de huidige crisis in de wereld ten aanzien van onze aarde is natuurlijk onze hebzucht en machtswellust. Als we genoegen nemen met minder spullen, met eenvoudige maar goede voedingsproducten, als we al onze energie via schone en duurzame energiebronnen betrekken, als we anders gaan leven, reizen, werken, dan zou er een begin van verandering kunnen komen.

Maar het allerbelangrijkste zijn het materialisme en het egoïsme. Zolang dat de heersende ideologie is zullen er aanzienlijke problemen blijven bestaan. Zolang er een marktmechanisme is waar vrijheid heerst en waar woekerwinsten worden gemaakt, zal er weinig veranderen. Als een bedrijf in opdracht van zijn aandeelhouders elk jaar meer winst moet maken dan het jaar daarvoor, gaat er per definitie iets fout… je kunt niet met dezelfde werknemers, dezelfde prijzen van grondstoffen, dezelfde kosten van productiemiddelen elk jaar je winst verdubbelen. Dus ga je proberen om de grondstoffen goedkoper te maken, door de bevolking uit te buiten of vervuilende methodes van winning te gebruiken. Je gaat je productie overplaatsen naar ‘lagelonenlanden’ en zo de uitbuiting van de derde wereld vergroten. Je gaat mensen uitschakelen uit je productieproces door meer machines te nemen en mensen te ontslaan (zonder mee te betalen aan de werkloosheid, die door jouw handelswijze is ontstaan, dat moet de overheid en dus de belastingbetalers maar ophoesten…!). Winstmaximalisatie moet verboden worden per wet, de winstmarge moet wettelijk geregeld worden, het ‘vrije’ marktmechanisme dat het huidige roofdier-kapitalisme heeft veroorzaakt moet met regels en afspraken aan banden worden gelegd… Geen vrijheid in de economie, maar broederschap en dat betekent: afspraken maken en die vastleggen, omdat iedereen recht heeft op een deel van alle opbrengsten, alle winsten. Het recht van de sterkste hierin is uit de tijd en achterhaald. Eerlijk delen is het devies!

Want als deze winstmethode dan ook nog op de gezondheidsindustrie wordt toegepast, dan hebben de verzekeringen en farmaceutische industrieën ineens een financieel belang bij mijn ziekte, zij varen er wel bij hoe zieker ik word!! Dat is de wereld op zijn kop en die moet nu echt snel worden rechtgezet. Gelukkig zijn er wel steeds meer mensen die dat inzien, getuige ook die geweldige voorstelling van De Verleiders, met als titel: Slikken èn stikken, die nu in vele theaters is te zien en daar uitverkochte zalen heeft. Gaat dat zien, gaat dat zien, het is echt de moeite waard! Ook de gezondheidsindustrie en in het verlengde daarvan de voedingsindustrie moet gereguleerd worden, dwz. met duidelijke afspraken en regels aan banden worden gelegd, gezond worden gemaakt!

Maar onze hele maatschappij moet worden omgevormd. Niet langer moet het gaan om het bruto nationaal product, maar om het bruto nationaal geluk. We zijn nu zover ontwikkeld, dat het mogelijk is om iedereen in vrede en voorspoed te laten leven. Als wij dat willen…! Ik weet ook wie dat niet willen, mensen die oorlogen beginnen en daarvoor aanslagen in scène zetten om vooral de mensen in chaos en ontreddering te brengen om daar dan weer aan te kunnen verdienen. Deze misdadigers moeten snel worden ontmaskerd en voor het gerecht worden gedaagd. Dat klinkt simpel en dat is het ook, maar er is nog een lange weg te gaan voordat iedereen dat inziet en op de juiste wijze hiernaar handelt.

Want als je maar hard genoeg roept dat er iets moet veranderen aan die vastgeroeste belangen en die dolgedraaide economie, dan win je de verkiezingen. Maar niemand verwacht dan kennelijk dat deze nieuwe machtshebbers vervolgens nog een flink graadje erger blijken te zijn dan hun voorgangers, nog meer uit zijn op eigenbelang, machtshonger en uitbuiting dan hun voorgangers. Kortom de verandering komt juist van onderaf….! Van mensen die iets inzien en het anders doen… Die moeten elkaar gaan vinden, de handen ineenslaan en proberen andere vormen van onder af aan op te zetten en te realiseren. Daarom is het zo verheugend te merken dat één kwart van alle Zwitsers voor de directe invoering van een basisinkomen bleek te zijn, dat er steeds meer nieuwe geldsystemen worden gerealiseerd (bijvoorbeeld hoorde ik onlangs weer over het eiland Sardinië waar men al heel ver daarmee is), dat er steeds meer bewustzijn komt over productie en prijzen. Laatst hingen mijn vrouw en ik een kledingstuk terug omdat het te goedkoop was, nooit voor die prijs gemaakt kan worden zonder dat er misstanden omheen zitten. Dat bewustzijn moet meer en meer ontstaan: niet wat de goedkoopste prijs is moet uitgangspunt zijn bij de aankoop, maar wat een zo redelijk mogelijke prijs is. Maar zolang we nog (kunstmatig!) in een crisis worden gehouden, moet iedereen wel op zoek gaan naar de goedkoopste prijs….

Broederschap in het economische, we beginnen die een klein beetje te ontwikkelen, hier zouden we met nog meer energie naar moeten streven, want broederliefde is ook naastenliefde. Als we wereldwijd gaan kijken waar de financiële problemen liggen en die mensen en landen gaan helpen en steunen, dan zijn er geen economische vluchtelingen meer. Als we geen oorlogen meer voeren om de oliebronnen in het Midden-Oosten (onder het mom van een oorlog tegen IS, of de verdrijving van dictators, of in naam van de ‘democratie’) dan ziet de wereld en ook ons land er direct anders en beter uit. Als we anderen niet langer uitbuiten helpen we niet alleen hen, maar ook onszelf. Dat lijkt paradoxaal, maar is het niet.

Dat heeft allemaal te maken met de naastenliefde, de werking van de liefde zelf. De liefde wordt vermenigvuldigd als je haar deelt. Hoe meer liefde je geeft, hoe meer je ontvangt. Als je daarom liefde geeft, wordt het natuurlijk meteen wel weer egoïsme, maar de liefde werkt wel zo. Wie goed doet, goed ontmoet. Als wij Christus door ons heen werkzaam laten worden in de wereld wordt alles langzaamaan beter. Christus in ons, hoe doe je dat? Hoe realiseer je dat? Dat is een concrete vraag om – met zijn allen – hard aan te werken. De wereld wacht daarop.

Loek Dullaart, oktober 2016

1 gedachte over “alertcolumn 62: Moeder Aarde”

Reacties zijn gesloten.