Alertcolumn 58: Op naar een Nexit

Het Britse volk heeft zich gisteren met 52% vóór, uitgesproken voor een Brexit, een vertrek van de Britten uit de EU. Voor hen is het “B-day” (variatie op D-day) of ook wel “Independence” Day.
In zijn toespraak van vanochtend noemde Nigel Farage al het mogelijk vervolg: ook Nederland is in meerderheid voor uittreding uit de EU. Dus….?

Alleen het probleem is: hoe krijgen we het gedaan om daar een referendum over te mogen houden? De huidige regering zal nooit toestaan dat de bevolking zegt hoe ze denkt over een lidmaatschap van de EU, want ze weten ook wel dat wij dan massaal tegenstemmen. Gek eigenlijk dat een regering bewust iets anders doet dan de bevolking wil. Heet dat niet tirannie? Er bestaat weliswaar een raadgevend referendum, waar een handtekeningenactie genoeg voor is, maar dat heeft alleen betrekking op wetten die nog aangenomen moeten worden, zoals in het geval van het verdrag met de Oekraïne. Dat kon wel, maar een Nexit?? Zou dat ooit kunnen?

Waarom willen mensen zo graag uit de EU? In Engeland bleken er twee hoofditems. Het eerste is van economische aard, het tweede betreft een cultureel probleem. Het antwoord op de eerste vraag is vaak een beetje speculeren: worden we er wel of niet economisch beter van om uit de EU te stappen? Uit een onderzoek dat de PVV heeft laten uitvoeren door het bureau Capital Economics blijkt dat bij een Nexit ons bbp hoger wordt (vergelijkbaar met Zwitserland en Noorwegen, die tot de hoogste van de wereld behoren….!), de overheidsuitgaven lager (ook geen afdrachten meer aan Brussel) en dat er flinke economische groei te verwachten is. Mogelijk ook kleine verliezen als men uit de euro stapt, maar die zijn ‘beheersbaar’.

Het culturele probleem was bij deze Brexit doorslaggevend. Uit angst dat het land overspoeld zou worden door EU-vluchtelingen, die Engeland gedwongen door de EU op zou moeten nemen, is men teruggevallen op nationalisme en populisme: eigen land eerst, terug naar de ‘roots’ en de eigenheid. Jammer, want nu wordt elk vertrek uit de EU geannexeerd door populistische en extreem-rechtse partijen en dat is onterecht.

Want een derde en uiterst valide argument voor vertrek uit de EU is dat de EU zoals zij is opgezet vooral vanuit de economische blikrichting kijkt en dat ze qua structuur volslagen ondemocratisch en dictatoriaal is. De uitgangspunten waren destijds een gemeenschap voor kolen en staal (EGKS), opgericht in 1951 door zes landen (Be-ne-lux, Frankrijk, Duitsland en Italië), die dit later uitbreidden tot de EEG (1967). Toen werden de eerste stappen op juridisch en politiek gebied gezet, wat leidde tot een politieke Unie (Maastricht, 1992), waarna de Unie zich uitbreidde en steeds ondemocratischer werd, met als dieptepunt de referenda in Nederland en Frankrijk tegen de Europese ‘Grondwet’ (2004), het afgelasten van alle andere referenda en het toch invoeren van die grondwet als ‘verdrag van Lissabon’ (2007) waar alleen nog de parlementen over mochten stemmen en die werden onder grote druk gezet om vóór te zijn….!!

Ondertussen hebben we gezien hoe ondemocratisch en onsolidair er werd omgegaan met de Grieken, die meer vrijheden wilden binnen de EU. Met harde economische sancties werden ze gedwongen tot aanpassingen en tot een neo-liberaal systeem, waar vakbonden uitgeschakeld werden, ze aan de leiband van het IMF moesten lopen, de pensioenen en uitkeringen omlaag moesten en alle nationale bezittingen in de verkoop moesten worden gedaan. Griekenland werd ‘geholpen’ met steeds nieuwe leningen (tegen woekerrentes), die vooral de banken en de buitenlandse bedrijven ten goede kwamen. Van elke euro voor Griekenland kwam 5 cent de bevolking ten goede, 64 cent ging naar de banken en 31 cent naar het verbeteren van het investeringsklimaat voor buitenlandse bedrijven. En dan verdienden de andere Europese landen nog heel veel aan de rente op deze leningen… Dit is dus regelrechte uitbuiting, haast slavernij!

Want er gaat dus heel veel (belasting)geld in Europa naar de banken. Kijk maar even naar dit berichtje van vanochtend: hoe de banken reageren op de onrust na de Brexit-uitslag, het duizelt je van de bedragen:

250 miljard pond
De ECB staat klaar om extra geld in de economie te pompen in euro’s en in andere valuta, zoals ponden, door de banken in de eurozone nog meer extra leningen te verstrekken. Vandaag ging ook al de eerder aangekondigde uitbreiding van het bestaande opkoopprogramma van de ECB van start. Daarin heeft de bank bijna 400 miljard euro vrijgemaakt om aan ruim 500 banken uit te lenen. Banken konden tot gisteren hierop intekenen. De ECB zegt dat de Nederlandse bankensector er goed voor staat. De Bank of England liet vandaag al weten klaar te staan met 250 miljard pond aan extra leningen, om de Britse bankensector te helpen, indien nodig. Ook de Bank of England benadrukt de relatief sterke financiële positie van de banken.

Kortom we zijn aan de verkeerde kant begonnen (de economie), daarna werden we gedwongen een ondemocratisch systeem te aanvaarden en over geestesleven wordt niet gesproken. Geen wonder dat ze, zoals een Nederlandse politicus vandaag zei: “de burgers onderweg zijn kwijtgeraakt en dat het heel moeilijk zal zijn om die weer terug te winnen voor dit EU-systeem”. Maar ook Avaaz doet een duit in het zakje door te pleiten voor liefde en eenheid, maar dat dan wel binnen de EU…!! Kennelijk is daar nog niet doorgedrongen hoe ondemocratisch die EU eigenlijk is…!!

Misschien kunnen we deze liefde en eenheid wel degelijk uitstralen en praktiseren, misschien door vanaf nu heel veel Engelse producten te kopen, naar Engeland met vakantie te gaan of culturele uitwisselingen te organiseren met Engeland, als tegenwicht tegen alle angst en woede binnen de Europese organen, die het liefst de Britten willen straffen of pijn doen als afschrikkingsmiddel voor de anderen, opdat die het niet wagen om ook uit de EU te stappen. Elke Brexit wordt hard afgestraft.

Dus wat er toch zou moeten gebeuren willen we ooit verder komen: iedereen uit de EU, de huidige structuur laten vergaan (‘verwesen’ zeggen ze in het Duits, d.w.z. door het verrottingsproces in de herfst keren de stoffen weer terug tot wat zij in wezen waren en zijn) en dan een nieuwe gemeenschap opbouwen… Hoe? Vanuit het spirituele? Twee aanwijzingen daarvoor wil ik aanreiken. De eerste komt van Marc Desaules. Ik stuitte een keer per toeval op het boekje Ökonomie der Brüderlichkeit:  twee voordrachten door Peter Selg en Marc Desaules gehouden op een conferentie (met diezelfde titel) in november 2015 in Dornach,  die zij uitwerkten tot een boekje met als ondertitel: Zur Aktualität der sozialen Dreigliederung. In de tweede voordracht (van Marc Desaules) beschrijft deze hoe er in 1947 in Montreux een Congres werd gehouden over de toekomst van Europa. Gedacht werd over een federatieve vorm: eigen zelfstandigheid maar samenwerking daar waar dat nodig en wenselijk is.

Op dit Congres was één van de sprekers Denis de Rougemont, een Zwitserse filosoof, die zes jaar lang uit Zwitserland verbannen was geweest vanwege zijn krachtige opvattingen. Hij was een voorstander van een federatieve vorm (zie ook zijn boek The Idea of Europe) en beschreef in zijn toespraak zes principes waaraan zo’n federatie zou moeten voldoen.

Ik geef die hier verkort weer. Op verzoek kan ik ook de iets langere vertaling ervan uit de voordracht van Marc Desaules toesturen of zie het artikel Marc Desaules – Economie van de Broederlijkheid op deze site.

  1. De federatie kan pas ontstaan als er wordt afgezien van het idee van de hegemonie van één van de deelnemende naties boven de andere (NB. …vrijwillig afzien van…)
  2. De federatie kan alleen ontstaan als er wordt afgezien van systeemvorming (NB. Oftewel: hoe houd ik het levend….)
  3. Het federalisme kent geen minderheidsprobleem (NB. niet zien als getal, maar als iets wat ook zijn waarde heeft…
  4. De federatie heeft als doel om de veelvuldigheid niet uit te laten doven en niet alle nationaliteiten tot één blok om te smelten, maar ze integendeel hun eigen specifieke kwaliteit te laten behouden.
  5. Het federalisme berust op de liefde voor complexiteit, in tegenstelling tot de brute vereenvoudiging, die de geest van het totalitarisme kenmerkt. (NB. liefde tot complexiteit…! Hij vergelijkt het met het ingewikkelde Zwitserse politieke systeem, dat als een uurwerk werkt, maar juist dankzij die complexiteit ontstaat er wel meer vrijheid…!!)
  6. Een federatie ontwikkelt zich door dichtbij de mensen te zijn en ontwikkelt zich dankzij personen en groepen en gaat juist niet uit van een centrum of van regeringen.

Deze prachtige uitgangspunten werden echter een jaar later alweer volslagen teniet gedaan op het Congres in Den Haag in 1948, waar Winston Churchill (ere-)voorzitter was. Hij stelde een Unie voor en geen Federatie. Zo stond Engeland (met Scandinavië) met dit Unie-idee lijnrecht tegenover de Benelux, Frankrijk, Duitsland en Italië die vast wilden houden aan het Federatie-idee. En Engeland won…! Het is erg wrang dat we dus dit gecentraliseerde en tirannieke systeem, waar wij nu in vastzitten, te danken hebben aan Engeland, dat er nu zelf uitstapt….

Trouwens Churchill had een heel speciaal plan met de Europese Unie. In een toespraak op 14 mei 1947 zei hij in de Royal Albert Hall in Londen:

“Wij hebben natuurlijk niet de illusie dat dit Verenigde Europa de laatste en volledige oplossing van alle problemen op het gebied van de internationale betrekkingen inhoudt. Het einddoel dat wij nastreven is het creëren van een autoritaire almachtige wereldorde. (…!) Zonder een verenigd Europa is er geen zekerheid en uitzicht op een wereldregering. De vereniging van Europa is de onontkoombare eerste stap ter verwezenlijking van dat doel.”

Zie daarvoor ook mijn boekje over Europa in de reeks Spiritualiteit en Actualiteit en alertcolumn nr. 33: Anti-Europa van mei 2014

De oprichting van een wereldheerschappij onder Anglo-Amerikaanse leiding (vanuit het economische) is ook iets wat Rudolf Steiner herhaaldelijk noemt in zijn voordrachten vanaf 1917. Gezien vanuit de driegeledingsgedachte begin je met culturele uitwisselingen en met oriëntatie op elkaar vanuit de geest. Dan ga je kijken of dat wat je gemeenschappelijk samen hebt en wilt realiseren, kunt regelen in verdragen en contracten. En aan het eind staat ook de mogelijkheid van economische samenwerking, dat is de juiste weg, niet andersom…

Marc Desaules haalt in zijn voordracht ook een voordracht van Rudolf Steiner aan uit zijn Redner Kurs uit 1919 (vierde voordracht). Daarin wijst Rudolf Steiner er op dat juist Zwitserland er toe geroepen is om een rechtsstaat te creëren waar het geestelijke en het economische leven vrij worden gelaten. Hij zegt dan: “De engelen van de hele wereld kijken naar Zwitserland of daar het juiste gebeurt”.
Directe democratie, referenda, een eigen wetgeving per kanton, een ingewikkeld raderwerk, maar met de precisie van een Zwitsers horloge, bedoeld om optimale vrijheid te realiseren voor iedereen, dat is een streefrichting, ook voor Europa…!
Benieuwd wat we kunnen realiseren met zijn allen….
Broederlijkheid?

Loek Dullaart, 24 juni 2016

1 gedachte over “Alertcolumn 58: Op naar een Nexit”

  1. De insteek van Wilders en co lijkt me sterk nationalistisch geënt en persoonlijk gekleurd en een Nexit stemming zie ik überhaupt niet bepaald snel van de grond komen. Zie de inhoud van mijn blogartikel Macht van markten en staatscontrole (Cahier, 1 juli 2016). Dat boekje van Selg en Desaules lijkt me interessant en zal ik misschien aanschaffen. Christopher Budd, die nauw samenwerkt met John Hogervorst zo komt me voor, zou zich naast Steiner deels ook baseren op zekere ideeën van Denis de Rougemont? Daar heeft het in ieder geval schijn van als je het volgende tekstdeel van het digitale tijdschrijft De Brug leest: De Brug 77, Denis de Rougemont, een vorm voor Europa in de traditie van het Zwitserse democratische model. Citaat van een alinea daaruit:

    We zagen al dat Christopher Budd de Europese Unie beschouwt als een instituut dat volledig in de stroom van het arabisme staat. Hij verwees hier naar Denis de Rougemont (1906 – 1985) als de man die een beter concept had om Europa vorm te geven. We besluiten ons verslag van deze voordrachten met een schets van de ideeën van deze Franstalige Zwitser. Het is de vertaling en bewerking van een tekst van François Saint-Ouen, verschenen in “L’Europe en formation”( Nice, nr. 318, herfst 200). Rougemont gaat niet uit van de natiestaten maar van de regio’s als basiselement van een federaal Europa. Hij gelooft niet dat men iets nieuws kan opbouwen vanuit de natiestaten. Want deze natiestaten willen levende, bewegende realiteiten opsluiten binnen een kunstmatige grens; de natiestaat is een Procrustesbed : hij is ofwel te groot ofwel te klein om de problemen van onze tijd aan te pakken. Hij hoort in feite in een andere tijd, die van het neolithicum of steentijdperk. Toen kozen nomadische gemeenschappen een vaste plek op de wereld en werden agrarisch. Maar nu is de economische, wetenschappelijke en technische realiteit vooral gebaseerd op de stad en op mobiliteit. De natiestaat willen democratisch maken, dat is net hetzelfde als het werk aan de lopende band willen menselijker maken. Dat is per definitie onmogelijk, het systeem laat dat niet toe, het moet gewoon afgeschaft worden. Anderzijds is de gemeente ook niet meer het geschikte niveau, het is nu de regio. Want we zien dat de steden quasi onbestuurbare agglomeraties worden en dat de plattelandsgemeenten te klein en te arm worden om alle diensten te kunnen leveren waarop een inwoner recht heeft. Het gemeentelijk niveau moet dus aangevuld worden met het regionaal niveau.
    De cruciale vraag voor de regio is : hoe worden we groot genoeg om efficiënt te besturen en hoe blijven we klein genoeg om de burger zijn vrijheid te laten ?
    Dan zijn er nog enkele klippen te vermijden :
    De regio’s moeten er niet naar streven om mini-natiestaten te worden. In dat geval krijgen we nog een bestuursniveau extra maar geen nieuwe dienstverlening, integendeel, de administratieve inquisitie in zo’n mini-staat zou nog toenemen en de burgerlijke vrijheden nog verminderen. Als bovendien de regio zou gebaseerd zijn op ethnische basis, dan dreigt een balkanisering.
    De grootte van een regio moet ook niet bepaald worden volgens Europese (economische) normen: of de regio Rhône-Alpes competitief is met Rheinland-Westfalen interesseert misschien enkele statistici op nationaal niveau, maar de bewoners van die regio’s zijn meer geïnteresseerd of ze de mogelijkheid hebben om zich uit te spreken over de problemen van hun eigen regio.

    Volgens Rougemont zijn er drie categorieën van regio’s
    1) Etnisch : lijken het meest evident, het voornaamste kenmerk is de taal. Het grote gevaar is hier dat het individu gedefinieerd wordt vanuit de collectiviteit.

    2) Grensoverschrijdend : Er zijn er nu al tientallen in Europa. In feite zijn het de bewoners van die regio’s die foert zeggen tegen de kunstmatige afbakeningen, de “heilige” staatsgrenzen en samen naar oplossingen zoeken voor hun regio. Een voorbeeld :

    De Euregio Maas-Rijn (EMR), met circa 3,9 miljoen inwoners.

    3) Regio’s als vrije ruimtes, “espaces de participation civique”, als lebensraum voor de wakkere burgers, een conglomeraat van gemeenten en steden die zelf hun eigen samenwerkingsverbanden opzetten. De kenmerken zijn : geografisch beperkt, autonoom, met grenzen die niet eeuwig onveranderlijk zijn, maar functioneel, ze kunnen wijzigen als de noodzaak zich voordoet.

    Hiermee komen we dicht in de buurt van de Zwitserse kantons en Zwitsers direct-democratisch model.

    Mijn advies, vergelijk dit met de inhoud en strekking van twee lezingen van Steiner, waarnaar ik verwijs in mijn blogbericht Brexit – Synopsis (Cahier, 27 juni 2016).

Reacties zijn gesloten.