Terreur in Frankrijk en de Grondsteen

Albert Roessingh over de aanslag op Charlie Hebdo, 7 januari 2015

Motto: Het denken over, je inleven in en het handelen naar aanleiding van de huidige wereldgebeurtenissen is iets dat je maar beter niet aan anderen kunt overlaten.

Twee totaal verschillende gebeurtenissen speelden zich deze maand ongeveer tegelijkertijd af. De terreurdaden in Frankrijk en de Grondsteen conferentie.
In de onderstaande beschouwing ga ik proberen die twee met elkaar in verband te brengen.

In de Grondsteen worden we driemaal opgeroepen om te oefenen: oefen geest herinneren, oefen geest bezinnen en oefen geest schouwen.

Je doet dat oefenen niet voor je zelf alleen. Als het goed is heeft de wereld, de samenleving ook wat aan jouw inspanningen. Ik wil me hier voornamelijk uiteenzetten met het oefenen van bezinnen op de geest, omdat wij Alertgroepen zijn.

Alert zijn betekent opletten, wakker / waakzaam zijn.
Wij noemen onszelf geen Alarmgroepen of Aandachtsgroepen. Alarm betekent onmiddellijke actie, zonder bezinning. Dat kan een panische reactie zijn. Gaan rondrennen als een kip zonder kop.
Aandacht is juist het tegenovergestelde. Je concentreren, je bezinnen op wat je gewaarwordt en de betekenis daarvan. Maar je let niet op je omgeving, dat wat op dat moment je aandacht niet heeft.
Als Alertgroepen bewegen wij ons voortdurend tussen alarm slaan en aandacht geven in.

Bezinnen,tot je diepste zelf komen en tegelijkertijd alert zijn, opletten wat er zich in je omgeving afspeelt. Je staande houden in de branding van een golvende wereld van wordende daden die op je af komen, je misschien dreigen te overspoelen. En dan bezonnen weten te handelen.

Het is een hachelijke onderneming maar ik onderneem dus een poging om bezinning te oefenen naar aanleiding van de recente tragische gebeurtenissen in Frankrijk. Ik ga er daarbij van uit dat er werkelijk zoiets bestaat als moslim extremisme. Dat er dus mensen bestaan die uit een ‘geloofsovertuiging’ of omdat ze er hun gevoel van eigenwaarde aan ontlenen – andere mensen af kunnen slachten. En dat het niet allemaal georganiseerd (maar wel gemanipuleerd) is door veiligheidsdiensten e.d.

Kom je nu tot bezinning door bij zo’n calamiteit de hele dag door alle nieuws bij het Nos journaal, BBC, CNN en de actualiteitenrubrieken te volgen?
Of als je daarmee niet tevreden bent, omdat je tenslotte mogelijkerwijs bakken propaganda, verdraaiingen, standpunten en (voor)oordelen over je uitgestort hebt gekregen, ook nog eens gevolgd hebt wat de alternatieve media te bieden hebben, die met totaal andere interpretaties van de feiten komen.
Lig je nu ‘s avonds bevredigd in bed, omdat je antwoorden gekregen hebt op je vragen? Omdat je hebt kunnen constateren dat de wereld nog meer verdorven is dan je al dacht? Of ben je zo onrustig, verontwaardigd en bang geworden dat je de hele nacht niet kan slapen. Ik denk het laatste.
In die overweldigende storm van emoties die als een tsunami over je uitgestort wordt en je van je sokken blaast, ben ik op zoek gegaan naar mensen die middenin die gebeurtenissen met tegenwoordigheid van geest, die tot bezinning kwamen / bezonnen handelden en ik heb gekeken wat daar het effect van was.

Ik heb er een paar gevonden. Met als meest in het oog springende voorbeeld de directeur van een drukkerij in een klein Frans stadje.

Stel je voor: Je bent in je bedrijf aan het werk zoals altijd en plotseling komen er twee zwaarbewapende mannen binnenstormen waarvan jij het waarschijnlijk acht dat zij een paar uur geleden 14 mensen in koelen bloede hebben vermoord. Zij nemen jou in gijzeling en om jouw drukkerij heen verzamelen zich allengs 80.000 politie mensen die op zoek zijn naar jouw gijzelnemers. Het dorp waar je woont wordt geëvacueerd. Helikopters cirkelen boven je hoofd rond.

terreur-in-frankrijk-1

Wat die man daarover dan zegt, is heel uitzonderlijk. Met de dood voor ogen komt hij tot bezinning. En zegt hij over zijn gijzelnemers het volgende:

‘Ze waren de hele tijd heel respectvol, ook toen ik hen verzorgde enzo, er was geen ………… wel ik leef nu nog omdat ze me lieten gaan. Ik heb een heel uur met ze doorgebracht. Ik was geen moment bang want ik had maar 1 idee – dat was in mijn geest – dat ze mijn collega niet mochten vinden. Daarom hield ik me kalm, ik weet nog niet hoe dat is gelukt. Ik heb met ze gepraat.’
Hij is niet bang, hij is kalm hoewel hij zelf niet goed begrijpt hoe dat komt. Hij kijkt niet naar zijn eigen hachelijke situatie, maar focust zich op een ander, zijn collega. En nog vreemder hij en zijn gijzelnemers gaan respectvol met elkaar om; hij verzorgt ze (geeft ze misschien te drinken, wat te eten) en tenslotte raken ze met elkaar in gesprek. In zulke omstandigheden!

Was hij in paniek geraakt, bang geworden of was hij gaan vechten voor zijn leven dan had hij het vrijwel zeker niet overleefd.
Hoe hij handelde kun je niet anders omschrijven als bezonnen, evenwichtig en met tegenwoordigheid van geest. Het kan niet anders of zijn Engel, waren de Engelen hem in dat uur zeer nabij. Hij zegt ook letterlijk dat hij niet vanuit zichzelf handelde, maar vanuit zijn geest (dans mon esprit).
Heel merkwaardig is ook dat je nergens het gevoel krijgt dat hij de plotselinge indringers beoordeelt of veroordeelt. Hoewel hij waarschijnlijk zeer goed weet wie hij tegenover zich heeft en waar ze van verdacht worden. Maar hij ontvangt ze zoals hij ook zijn klanten of andere mensen in zijn kantoor zou ontvangen.
Dit heeft een heel wonderlijk effect op de twee mannen. Ook zij komen via hun gijzelaar weer een beetje tot bezinning. Omdat ze zo behandeld worden, worden ze ook weer even mensen. Zij gaan respectvol met hun gijzelaar om, raken met hem in gesprek, laten hem tenslotte vrij!
(Misschien bellen ze daarom ook op met de politie en nemen de verantwoording voor hun daden min of meer op zich. Dit teruggebracht worden in het menselijke, heeft de afloop van het drama mogelijk beïnvloed: ze laten zich doodschieten zonder verder slachtoffers te maken. Maar dit terzijde. En de mogelijkheid dat zij misschien helemaal niemand vermoord hebben laat ik buiten beschouwing, anders is er geen beginnen aan. De directeur van de drukkerij – en om hem gaat het in dit stuk – gaat er van uit dat dit wel zo is. En de mannen gedragen zich ook zo. Waarom zou je de verantwoordelijkheid voor een wandaad op je nemen, als je hem niet begaan hebt?)

Kun je de meest verschrikkelijke draak, gigantische wraak en haat demonen overmeesteren met een klein speldenprikje? Als je maar weet waar je die speld steken moet?

Nog iemand viel mij op: Een Franse moslim die tussen een boze maar ook bange menigte staat bij het Joodse warenhuis met de mededeling en een bordje: Vanavond ben ik ook een jood (Je suis juif). Dat moet je maar durven. Daarvoor is moed, bezinning en tegenwoordigheid van geest nodig.

Maar pas op. In je eentje in een overwegend islamitische wijk gaat lopen met een bordje ‘Ik ben Charlie’ lijkt eenzelfde soort gebaar, maar drukt iets heel anders uit. Het eerste zegt wij zijn allen mensen en in tijd van nood overstijgt dat onze verschillen. Het tweede is een verwijt, een tegen beter weten in volgehouden belediging of agressie. En als je dat niet alleen maar met miljoenen anderen gaat doen wordt het minstens zo bedreigend als terroristische aanslagen.

terreur-in-frankrijk-2

En tenslotte zomaar een huilende zwarte vrouw tijdens een demonstratie. Ze huilt niet om zichzelf, ze huilt om anderen. Uit een diep gevoeld verdriet en meeleven lijkt zij tot een beginnend besef, tot ‘schouwen’ te komen. Omdat de wereld is zoals hij is, maar niet zoals hij zou moeten zijn.

terreur-in-frankrijk-3

En er zullen er zeker nog wel veel meer zijn.
Maar zoveel is wel duidelijk. Bezinning is niet met miljoenen de straat op en maar iets gaan roepen. Bezinnen is tot je diepste zelf komen, je mens zijn vinden in een baaierd van emoties.
De oerbeweging van het sociale leven is slapen en waken; afwisselend met de anderen zijn en weer tot jezelf komen.

Dat vraagt aan de ene kant om jezelf niet in de menigte te verliezen. Je bent Charlie niet. Wees als dat zo uitkomt behalve jezelf ook een jood, een moslim, een christen , een atheïst, een bedelaar of een bankier, een prostituee, gay, een monnik, poppenspeler, oproerpolitie, speculant, winkelier, president, bijstandsmoeder of een directeur van een drukkerij in een klein Frans stadje die twee terroristen op bezoek krijgt enzovoort. Maar keer weer naar jezelf terug.
En als je dan perse toch Charlie wil zijn, maak een grappige tekening van Wilders als klootzak en laat die zien op de publieke tribune van de 2e kamer of beter nog, ga op de Dam staan met een levensgrote cartoon van Geert als jihad strijder. Dat is natuurlijk knap beledigend, maar dat is waar Charlie voor staat. Vrijheid van meningsuiting. Wacht vervolgens af wat er met je gebeurt en waar je uitkomt.

Ga aan de andere kant ook niet knorrig in een hoekje zitten, het beter zitten weten, de hele wereld waar je deel van uitmaakt (be) (ver) oordelend. Zet jezelf niet vast.

Verdwijn – verschijn, blijf in beweging, duik onder in de menigte en kom je weer terug bij jezelf. Zie wat de anderen jou brengen en formuleer bezonnen antwoorden. Vlucht niet en vecht niet want dat deden de dinosauriërs al, maar wordt wakker en mens. Oefen het steeds maar heen en weer van centrum naar periferie en omgekeerd. Los niet op en verhardt niet, anders gebeuren er ongelukken.

Albert Roessingh