Derrick Jensen – Endgame

DerrickJensen_EndgameEen boek dat veel indruk op mij heeft gemaakt is het boek ‘The Endgame’ van de Amerikaanse schrijver Derrick Jensen. Het geen makkelijk boek en alleen in het Engels en Duits te krijgen.
Ik heb geprobeerd om de essentie van het boek samen te vatten.

  • Jensen, Derrick, Endgame Vol 1: the problem of civilization, New York, Seven Stories Press, 2006, ISBN 9781583227305
  • Jensen, Derrick, Endgame Vol 2: Resistance, New York, Seven Stories Press, 2006, ISBN 9781583227244

Jensen komt in het boek met een aantal morele dilemma’s. Ik zal er één beschrijven.

Stel je hebt een kind, of je zorgt voor een kind. Het is in ieder geval een kind (of iemand anders) dat je zeer dierbaar is. Nu blijkt dat het kind ernstig misbruikt wordt. Ik laat even buiten beschouwen hoe dit gebeurt. Je benadert de agressor en probeert op allerlei manieren te begrijpen, te praten, te overtuigen. Maar het heeft geen effect. Het misbruik gaat onverminderd door. Je probeert hulp in te schakelen. Je praat met familieleden, de leraar van school. Maar deze blijken bang te zijn, of onverschillig, of geloven het eenvoudig niet. Je gaat naar instellingen, schooldirectie, politie, maar die nemen het niet serieus. Je beseft dat wanneer het misbruik door gaat, het slachtoffer spoedig zal bezwijken. Je zoekt naar oplossingen en komt tot de volgende twee opties.

  1. Je besluit met hulp van mensen die begrijpen hoe ernstig het is om de agressor bij het kind weg te halen. Zo nodig met geweld.
  2. Je probeert nogmaals de agressor te begrijpen, te doorgronden. Het is uiteindelijk toch ook een mens, en heeft ook een moeder gehad. Wat zijn toch zijn beweegredenen?

Het is een heftig voorbeeld. Jensen komt met dit voorbeeld omdat hij zelf als kind jaren lang door zijn vader misbruikt is. Maar hij schrijft niet uit blinde woede en wraakzucht. Jensen heeft het kunnen verwerken. Jensen is geen gevoelloos persoon. Hij heeft een diepe eerbied voor mens en natuur en spreekt hier heel warm over. Zijn boodschap dat we in het kind ook onze mensenbroeders kunnen zien, en de planten en de dieren, de zeeën en rivieren. Allen worden zeer ernstig misbruikt en vernietigd. Wat doen we? Wat zijn de opties in dit eindspel?

Jensen trekt hard van leer tegen vredes en milieu bewegingen als Amnesty en Greenpeace die volgens hem meer kwaad dan goed doen. Het is niet zo maar kritiek. De argumenten zijn onderbouwd. Jensen is zijn hele leven vredes en milieu activist geweest, hij kent de mensen. Zo kent hij de oprichters van Greenpeace, waarvan er één pal achter hem staat.
Zelfs Gandhi moet er aan geloven. Jensen kijkt kritisch naar veelgehoorde clichés als “Je moet zelf de verandering worden die je wilt zien in de wereld” en “Wanneer je je toevlucht tot geweld neemt dan wordt je net als je tegenstanders”. Ik denk hierbij aan de aartsengel Michael. Die heeft toch werkelijk de draak verslagen. Hier was strijd.
“Je mag een strijder zijn” of sterker nog “Je moet een strijder zijn”. Daar komt het boek van Jensen min of meer op neer. Jensen heeft zijn boek dan ook aan de indianenleider Tecumseh opgedragen. Deze probeerde de indianen te verenigen in de strijd tegen de kolonisten.

Jensen verwijst ook naar de tweede wereld oorlog. Het Nazi regiem is vanaf de jaren twintig opgebouwd. Het was in de jaren dertig al duidelijk welke kant het op ging. Zo werden op een gegeven moment mentaal gehandicapten vermoord. Maar het werd genegeerd, mensen waren bang, of onverschillig, ze dachten dat het zo’n vaart toch niet zou zou lopen. En er zullen ook zeker mensen zijn die de Nazi’s probeerden te begrijpen, de menselijke kant van hen probeerden in te zien.
Maar was het toch niet beter geweest wanneer er wat meer mensen waren geweest die de tegenwoordigheid van geest en daadkracht hadden gehad waarmee de Nazi’s gestopt hadden kunnen worden? Er zullen mensen zijn die vinden dat je de jaren dertig van de vorige eeuw niet met de huidige tijd kan vergelijken. Ik denk dat dat wel kan. Hoe meer je de achtergronden onderzoekt hoe sterker blijkt dat we ons in een zelfde situatie bevinden.
Alleen staat er nu zo mogelijk nog meer op het spel.
In het boek ‘Meditatie’ van de Antroposoof Arthur Zajonc schrijft deze vol lof over de Dalai Lama, die de brute repressie van de Chinezen in Tibet van de kant van de Chinezen probeert te begrijpen. Dit is natuurlijk lovenswaardig, immers “heb uw vijand lief”. En natuurlijk heeft het geen zin je in negatieve emoties te wentelen. Maar het kan toch ook niet betekenen dat we passief moeten blijven. Een uitspraak die hier bij aansluit is die van Martin Luther King “De heetste plek in de hel is gereserveerd voor diegenen die neutraal blijven in tijden van groot moreel conflict”.
Niet meer neutraal blijven is geen makkelijke keuze. Mensen die echt proberen te onderzoeken en te begrijpen wat er aan de hand is worden al gauw gebrandmerkt als ‘fantasten’ die in samenzwering theorieën geloven. En het kan betekenen dat je de illegaliteit in moet. Want veel zaken die de wereld werkelijk ten goede kunnen komen en veranderen, worden steeds vaker verboden. Ik vraag me af in hoeverre het nog mogelijk is om zowel gerespecteerd burger en antroposoof te zijn.

Af en toe gaat Jensen wat kort door de bocht. Voor het christendom bijvoorbeeld heeft hij geen goed woord over. Maar vanuit zijn perspectief is dat wel te begrijpen. Het doet geen afbreuk aan het boek. Of eerder gezegd, oproep, want dat is The Endgame. Het is een ‘J’accuse’ (Emile Zola in de affaire Dreyfus) in moderne vorm.

Hartelijke groeten uit Brazilië,

Hugo van der Zee.
mail mij