alertcolumn 27: Mens en machine

Als antwoord op een vraag naar de invloed van computers op kinderen en als reactie op een suggestie vanuit alert om de verbinding tussen mensen en robots aan de orde te stellen nu deze column over mensen en machines.

een korte geschiedenis

Zo’n honderd jaar geleden hadden mensen nog weinig te maken met machines. Dankzij de industriële revolutie was weliswaar een groot deel van de vroegere ambachtsactiviteiten, zoals spinnen, weven, naaien etc. al gemechaniseerd, maar in huis werd nog geen enkel apparaat gebruikt. Rond 1900 deden de grammofoon en de telefoon hun intrede, later gevolgd door de radio, waarbij de muziek en de menselijke stem werd ingeblikt en een mechanische en elektrische component kreeg. Het is de vraag wie dat verschil nog kan horen, laat staan beleven… De eerste radio-uitzending ‘Soirée Musicale’ was georganiseerd vanuit de huiskamer van radio-enthousiasteling Hanso Schotanus à Steringa Idzerda op 6 november 1919… Honderd jaar geleden kenden de mensen dus nog helemaal geen machines en apparaten in hun huis…

Na de tweede wereldoorlog begon de opmars van de stofzuigers, de wasmachines, ijskasten, centrale verwarming en allerlei automatische keukenapparatuur. Op 18 maart 1948 was de eerste experimentele televisie-uitzending die slechts was te zien op enkele honderden toestellen in de buurt van Eindhoven bij Philips-medewerkers thuis. Op 2 oktober 1951 volgde de eerste officiële NTS-uitzending vanuit Bussum met een paar toespraakjes en het tv-spel: De tovertuin. Nu was naast het geluid ook het beeld ingeblikt. Na de fotografie (de zilverplaat) en de film (het celluloid) met 25 fotootjes per seconde die beweging moest suggereren, was het hier bij de tv een electronen-lichtpuntje wat supersnel over het scherm bewoog en zo de illusie gaf (en geeft) van èchte beelden en gebeurtenissen…
En als laatste in de rij was het de computer. De eerste computer in de VS, de ENIAC, kwam gereed vlak na de Tweede Wereldoorlog. Hij was zo groot als vier klaslokalen. Daarna kwam er een eerste computer met een intern geheugen. Dat was de SSEM (Small-Scale Eperimental Machine), bijgenaamd Baby… gemaakt aan de Victoria Universiteit van Manchester. Het eerste programma werd gedraaid op 21 juni 1948. De baby was wel een beetje zwaar (hij woog één ton…) en had maar een klein geheugen: 1024 bits oftewel: 128 byte voor alle data!! De machine bestaat niet meer maar onlangs is er een (werkende) replica van gemaakt, die nu in het universiteitsmuseum in Manchester staat. Een foto daarvan staat bovenaan deze column.

internet

Inmiddels heeft de computer mede door de uitgebreide software en de invoering van het internet een hoge vlucht genomen en is niet of nauwelijks meer weg te denken uit ons bestaan. Het internet is een uitvinding van de wetenschapsgroep van het CERN in Zwitserland. Het is de vraag of de uitvinding gedaan is uit menslievendheid, dat mensen zich beter konden ontwikkelen of bedoeld is geweest en nog is om ze meer te kunnen controleren, vast te zetten en ze te overheersen. Dit laatste lijkt nu met alle afluisterschandalen van de NSA eerder het geval te zijn. Minister Opstelten deed doodleuk ook nog een duit in het NSA-zakje door te verklaren dat hij alle reisgegevens van alle mensen (dus ook die van U en mij) blijvend wil bewaren. En altijd gaat dat onder het mom van onze veiligheid, zogenaamd om ons te beschermen tegen terroristen. Maar de grootste terroristen zijn degenen die ons onze privacy afpakken, die onze vrijheid op alle fronten aan het inperken zijn… Wij zitten gevangen als vissen in een net, een inter-net, we zitten vast in een kleverig web, een world wide spinnenweb en straks komt de spin uit haar hoek om ons leeg te zuigen….

“Ach”, zeggen veel mensen, “het loopt zo’n vaart niet, het is niet zo erg, ze mogen alles van me weten (behalve mijn pincode), ik heb toch niets te verbergen” en zo leveren ze zich vrijwillig uit aan Google, Facebook en Twitter, die goud verdienen aan al die persoonsgegevens die ze gratis in handen krijgen en voor veel geld doorverkopen aan bedrijven of politici. In de Tegenlichtuitzending van 28 oktober j.l. werd een pleidooi gehouden dat iedereen voortaan zelf geld moest gaan vragen en krijgen voor zoveel aan bedrijven en politici vrijwillig verstrekte persoonlijke gegevens. We worden een beetje beroofd van ons Ik, van ons mens-zijn, van onze identiteit. Maar er is meer.

gezondheid

Toen ik op internet (inderdaad erg handig…!) op zoek ging naar de gezondheidsaspecten van het omgaan met computers waren de eerste vier hits meteen al raak. Het eerste was een krantenartikel in de Volkskrant met als titel: een iPad voor kleuters is kindermishandeling. Kinderen die te vroeg of te veel computeren krijgen concentratieproblemen, hun prestaties gaan achteruit, het schaadt de ontwikkeling van hun hersenen. En inderdaad, de eerste zeven jaar als kinderen bezig zijn om zich hun fysieke lichaam eigen te maken, schaadt je direct die fysieke lichamelijkheid.
Het tweede artikel was Televisie en computer slecht voor je hart. Mensen die veel tijd doorbrengen voor de televisie of achter de computer hebben (wetenschappelijk onderzocht) meer kans op een hartaanval. Toemaar!
Derde hit: Tv en computer zorgen voor mentale problemen: kinderen die langer dan twee uur achter de computer doorbrengen of televisie kijken hebben meer last van emotionele problemen. Ze waren ook vaker hyperactief en gedroegen zich minder goed. Dat heeft natuurlijk alles te maken met de werking van de computer. Enerzijds werkt het verstarrend op je etherlichaam, je beweegt niet meer, alleen je ogen en vingertoppen zijn actief… Spelletjes op de computer hebben alle balspelen, touwtjespringen en buitenspelen verdrongen en weinig kinderen beschikken nog als ze op de kleuterschool komen over die vaardigheden en etherische soepelheid, die je door die spelen vroeger vanzelfsprekend ontwikkelde… Door het bombardement van lichtdeeltjes van de televisie of het computer/ipad-scherm wordt je astraallichaam overprikkeld. Daarom wordt je aan de ene kant doodmoe van een uurtje schermkijken, anderzijds leidt het juist tot astrale onrust en nervositeit. Toen ik als leraar op school een keer deze werking ter sprake bracht onder de ouders en vroeg wat hun ervaringen waren, zeiden ze allemaal dat ze merkten dat kinderen na meer dan een half uur al onrustig werden en dat je zeker een uur vóór het naar bed gaan ze niet meer moest laten televisiekijken of ‘computeren’, omdat de kinderen anders niet goed insliepen.
Het vierde artikel dat ik vond betrof de ogen: ik noem het altijd vierkante ogen die je ziet bij kinderen of volwassenen die lang voor een scherm hebben gezeten. In het artikel staat dat deze ‘computerogen’ ook snel kunnen leiden tot ander kwalen.

Zo werkt de computer schadelijk op het fysieke, verstarrend en verarmend op het etherische, overprikkelend op het astrale en is hij ook een aanval op de vrijheid van het ik. Is dit dogmatisch? Nee, het zijn ervaringsgegevens en onderzoeksresultaten. Het is zeker zo dat de computer (voorlopig) niet weg te denken of uit te bannen is uit onze samenleving, dus zullen we een modus vivendi moeten ontwikkelen om er mee om te gaan en er mee te leven, maar we moeten niet langs de gevaren heen zeilen of de kritiek ertegen bagatelliseren of ridiculiseren…

Jaren geleden verscheen op Antrovista het artikel Het blauwe licht van Wilfried Nauta, waarin hij de computer prees en de kritiek ertegen wegwuifde en belachelijk maakte. Ik heb toen een reactie geschreven daarop om een aantal argumenten daarin wat te ontzenuwen. Ik heb daarin ondermeer gesteld dat al deze apparaten de beginnende helderziendheid, helderhorendheid en heldervoelendheid tegenwerken. Verder ketenen deze technieken de ermee verbonden elementenwezens en het is heel belangrijk dat we die juist helpen te  bevrijden en met ze in contact proberen te treden. De geestontwikkeling kan helpen om het juiste inzicht te krijgen en de juiste stappen te zetten, maar die is in deze tijd juist zo onderontwikkeld en in de cultuur vaak zo ver te zoeken…!

robots

Maar er is meer. Er is een toenemende tendens om niet alleen alle taken van de mens in de industrie over te nemen (en de mens uit het productieproces weg te elimineren) maar deze ‘robotisering’ ook nog veel verder door te voeren. De laatste ontwikkelingen vind je op de site robots.nu. Daarin staat ook het verhaal over de  ontwikkeling van zorgrobots, robots die niet alleen ondersteunende diensten doen als assisteren bij operaties, maar die ook een sociale component krijgen, voor bijvoorbeeld de begeleiding van demente bejaarden of gehandicapte kinderen. Een interessant artikel daarover is Sociale robots in de zorg. Kennelijk is men al veel verder in de ontwikkeling daarvan dan wij zo op het eerste gezicht denken. Je moet er toch niet aan denken dat je in een ziekenhuis voortaan geen verpleegsters meer aan je bed krijgt maar alleen nog maar zorgrobots…!
Om nu te zorgen dat die ontwikkelingen wat sneller gaan heeft de TU in Eindhoven bedacht om een wereldwijde databank ‘Robo-earth’ genaamd, op te zetten, waar robots op in kunnen tunen (en zo met elkaar kunnen ‘communiceren’) om de laatste ontwikkelingen vanzelf te kunnen inprogrammeren. Zo hoeven de robots voortaan niet allemaal zelf opnieuw het wiel uit te vinden. Lees bijv. het artikel Robots gaan wereldwijd van elkaar leren.

Hoever die ontwikkelingen kunnen gaan toont een tiendelige Zweedse serie die door de VPRO wordt uitgezonden, maar die ook op dvd te krijgen is en in verschillende talen en verschillende afleveringen ook op youtube is te zien. Hij heet Real humans. Deze sf-serie en mogelijke-toekomst-visie laat ‘hubots’ zien, toekomst-robots die zo ver ontwikkeld zijn dat ze niet alleen communiceren met mensen, maar zelfs menselijke gevoelens krijgen en vrijheidsdrang. In een commentaar daarop door Prof. René Munnik, filosofiedocent aan de universiteit van Twente en theologiedocent aan de universiteit van Tilburg, in de NRC van 2/3 oktober j.l. (aan belangstellenden kan ik desgevraagd een kopie van het artikel toezenden…) zegt hij dat deze grensvervaging al begint als er niet een duidelijk onderscheid wordt gemaakt tussen mens en machine. Hij noemt in dit verband het boek van Dick Swaab Wij zijn ons brein en zegt daarover: “In de titel wordt het verschil tussen ‘onszelf’ en ‘ons brein’ al gebagatelliseerd, terwijl het brein op zijn beurt als een anoniem mechanisme wordt opgevat. Ziehier de grensvervaging tussen mens en mechanisme.
Hetzelfde geldt voor het debat over de ‘vrije wil’. Daarin gaat het uiteindelijk om het verschil tussen een menselijke handeling en een anoniem natuurproces. Maar hoe natuurwetenschappelijker je een menselijke handeling ontleedt, hoe meer die vanzelf op een natuurproces begint te lijken, zodat ook hier het verschil vervaagt. Of neem het huidige debat over ‘mensverbetering’ (human enhancement) dat door het Rathenau Instituut wordt geëntameerd. Die verbetering wordt geleverd door technologische middelen om menselijke vermogens te optimaliseren, en bestaat heus niet uit een pedagogisch programma ten behoeve van ‘betere mensen’. Maar als de verbetering van mensen wordt gezocht in technische accessoires, dan is ook daar de grens vervaagd…”.
Munnik bepleit een discussie op gang te brengen in de sfeer van wat hij de symbolische orde noemt, het terrein van de levensbeschouwing en de religie. Op de site van het Rathenau instituut staat ook een onderzoek Goed, beter, betwist dat het instituut heeft gedaan naar de meningen die er in de samenleving zijn mbt mensverbetering.

 

de verbeterde mens

De meest verregaande gedachtegang op dit gebied trof ik aan in een ‘boekschrift’ (brochure) uitgegeven door de theologische uitgeverij Narratio van de hand van een zekere dominee Jan Anne Bos met als titel: Verbeter de wereld, begin bij de mens. Vanuit de idee dat er nu al eeuwenlang tevergeefs wordt geprobeerd om een betere samenleving te creëren, komt deze dominee tot de verzuchting: “Moeten we niet eens ophouden met allerlei mooie spirituele praat en dito opvoedingsideeën waarmee dan een betere mens gekweekt zou kunnen worden? Die blijken immers niet te werken? (…) Kunnen we het niet concreter aanpakken en andere mensen ‘maken?’  De gedachtegang van dominee Bos is: kunnen we niet proberen om in plaats van de homo sapiens met behulp van alle kennis van de huidige wetenschap een nieuw mensenras te creëren door de mens op alle fronten te ‘verbeteren’, waardoor er een mens komt die voortaan beter, duurzamer en broederlijker in het leven staat? Wordt het dan niet een betere mens die meer lijkt op het beeld en de gelijkenis van God? Hij probeert via dit ‘boekschrift’ binnen zijn kerk steun te vinden voor deze vorm van eugenetica en mensverbetering…

We hebben ons omringd met apparaten. Die nemen veel van onze beelden, klanken, handelingen en gedachten van ons over. Maar nu staan we op een ‘turning point’. Nu dreigt het internet ons gevangen te zetten, we zitten gevangen in een world wide (spinnen) web. De robots verdringen ons uit het arbeidsproces. De apparaten verhinderen dat we helderziendheid ontwikkelen en/of contact krijgen met elementenwezens. Aan het eind van de weg staat de mogelijkheid dat robots de plaats van mensen gaan innemen en zelfdenkende en zelfhandelende machinewezens worden die voor ons gaan zorgen en ons zelfs gaan overheersen en overrulen. Wij maken een Dr. Jekyll die ons als Mr. Hyde kan aanvallen en doden.
De enige uitweg uit deze mistigheid en vervagende grenzen tussen mensen en machines is het geestbeeld van de mens, zijn ik-wezenheid. Als de mens een geestelijke oergrond heeft waar hij uit voortkomt en waar hij weer naar teruggaat en die hem begeleidt gedurende zijn aardebestaan, dan is de enige ‘verbetering’ van de mens dat hij daar meer en beter contact mee krijgt. Dat hij zijn bewustzijn verruimt tot hij ziet wat de oorzaak is van zijn bestaan. Dan ziet hij ook welke krachten hem proberen te verhinderen om dat te realiseren. Dan herkent hij de Luciferische en Ahrimanische krachten en weet hij wat die nastreven en bereiken willen. En vandaaruit ontdekt hij wat de ware weg is voor hem zelf: dat is de weg van Christus, de gulden middenweg.
De mens is een beeld van de godheid in zoverre hij het geestelijke in zich ontwikkelt. De machine kan hem tegenwerken daarbij, maar kan hem ook eventueel helpen maar niet meer dan dat. Want aan elke machine kleven vele problemen en nadelen. Als de mens die ziet, kan hij proberen ze te overwinnen….!

Loek Dullaart, 13 november 2013